จุดเปลี่ยนของชีวิตเกิดขึ้นเมื่อแม่แก้วถูกคนร้ายดักทำร้ายจนตาบอด โดยคนร้ายสวมแหวนหัวพลอยสีดำ ขุนทองออกตามหาหยูกยามารักษาแม่จนไปมีเรื่องวิวาทกับหมอรักษาตาที่ขูดรีดเงินและลูกชายของหมอจนเกิดการเสียชีวิต ขุนทองจึงจำต้องหลบหนีออกจากหมู่บ้านและกลายเป็นคนนอกกฎหมาย ถูกตราหน้าว่าเป็นโจร ทว่าในคราบของจอมโจร ขุนทองมุ่งปล้นเพียงคนโกงและผู้มีอิทธิพลที่เอารัดเอาเปรียบชาวบ้าน นำเงินและโฉนดที่ดินมาแจกจ่ายคืนให้คนยากจน รวมถึงส่งยารักษาตาและเงินมาให้แม่โดยไม่ยอมให้แม่รู้ว่าตนเองต้องกลายเป็นโจร

ในระหว่างที่ขุนทองหลบหนี ตาล หญิงสาวที่ขุนทองเคยช่วยชีวิตไว้ได้คอยดูแลปรนนิบัติแม่แก้วอย่างกตัญญู แต่โชคร้ายที่ตาลล้มป่วยด้วยโรคฝีดาษซึ่งเป็นโรคติดต่อร้ายแรง ทางการสั่งอพยพชาวบ้าน ส่วนแสนและกำนันฉวยโอกาสนำคนมาจุดไฟเผาบ้านของแม่แก้วและปล่อยให้ตาลเสียชีวิตอย่างน่าเวทนา ก่อนที่ตาลจะสิ้นใจ ขุนทองได้กลับมาพบและได้รู้ความจริงว่าแสนคือคนที่ใส่แหวนพลอยดำและเป็นผู้ทำร้ายแม่จนตาบอด

เมื่อความอยุติธรรมมาถึงขีดสุด ขุนทองจึงบุกเข้าไปชำระแค้นและช่วยเหลือแม่กับพิกุลที่กำลังถูกบังคับเข้าพิธีแต่งงานกับแสน ท่ามกลางการต่อสู้ ขุนทองถูกยิงได้รับบาดเจ็บสาหัส ขณะเดียวกันแม่แก้วที่ได้รับการรักษาจนดวงตากลับมามองเห็นอีกครั้ง ได้เห็นร่างของลูกชายที่ต้องจบชีวิตลงต่อหน้าต่อตา ขุนทองสิ้นลมในอ้อมอกของแม่ ผู้ซึ่งเข้าใจในที่สุดว่าความผิดทั้งปวงที่ลูกได้ทำลงไปนั้น เกิดจากหัวใจที่เปี่ยมด้วยความกตัญญูและมุ่งมั่นปกป้องผู้เป็นแม่จนลมหายใจสุดท้าย