เรื่องย่อภาพยนตร์ไทย “โทนทุ่งกระทิง” (พ.ศ. 2522)

เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นในค่ำคืนวันเกิดของ "โทน" ลูกชายคนเล็กของนายอำเภอชิดชัย ในขณะที่นายอำเภอ ครอบครัว แม่นม "นวล" และ "ดำ" ปลัดอำเภอหนุ่มมือปราบ กำลังร่วมฉลองกันอยู่นั้น เหตุการณ์ร้ายแรงก็เกิดขึ้นเมื่อ "ขุนโจรพายับ" ซึ่งเพิ่งแหกคุกออกมา ได้นำพาสมุนบุกเข้าปล้นล้างแค้น สังหารนายอำเภอ ภรรยา ตลอดจนลูกชายและลูกสาวตายอย่างเหี้ยมโหด ดำปลัดอำเภอถูกทำร้ายจนสลบแน่นิ่งไป มีเพียงแม่นมนวลที่อุ้มโทนหลบหนีรอดพ้นความตายมาได้อย่างหวุดหวิด นวลพาโทนระหกระเหินไปตั้งรกรากยังตำบลห่างไกลความเจริญ ยึดอาชีพหาบข้าวแกงขายหน้าโรงเรียนเพื่อหาเงินมาประคบประหงมเลี้ยงดูโทนด้วยความรักเสมือนลูกในไส้ โดยที่โทนไม่เคยระแคะระคายเลยว่านวลไม่ใช่แม่ที่แท้จริง

เวลาผ่านไปจนกระทั่งโทนเติบโตเป็นหนุ่มและรับหน้าที่หาบข้าวแกงขายแทนแม่ที่แก่ชรา จนวันหนึ่งนวลล้มป่วยหนักและแพทย์ไม่สามารถยื้อชีวิตไว้ได้ ก่อนสิ้นใจ นวลได้เปิดเผยความจริงถึงชาติกำเนิด พร้อมมอบสร้อยคอและล็อกเก็ตรูปของนายอำเภอชิดชัยให้แก่โทน รวมถึงบอกว่าศัตรูคู่อาฆาตอย่างขุนโจรพายับกบดานอยู่ที่ "ทุ่งกระทิง" การจากไปของแม่นวลสร้างความโศกเศร้าและเคียดแค้นให้แก่โทนอย่างยิ่ง โทนดื่มเหล้าย้อมใจจนเมามายและเข้าไปห้ามปรามเหตุการณ์ผัวเมียคู่หนึ่งที่กำลังทะเลาะกัน แต่พลั้งมือผลักฝ่ายสามีล้มศีรษะฟาดก้อนหินเสียชีวิต โทนตกใจกลัวความผิดจึงเตลิดหนีเข้าป่าจนสลบไปด้วยความเหนื่อยล้า โชคดีที่ "ศรีไพร" และ "ใบ้" มาพบเข้าจึงช่วยปฐมพยาบาลจนฟื้น เมื่อโทนเอ่ยถามทางไปทุ่งกระทิง ศรีไพรจึงด่าทอเพราะเข้าใจผิดว่าเขาคิดจะไปเข้าพวกกับขุนโจรพายับ แต่แล้ว "ดำ" อดีตปลัดอำเภอซึ่งเป็นพ่อของศรีไพรผ่านมาพบเข้า จึงยอมบอกเส้นทางมุ่งหน้าสู่ทุ่งกระทิงให้แก่โทนโดยไม่รู้ว่าแท้จริงแล้วโทนคือลูกชายของเจ้านายเก่า

ระหว่างทาง โทนได้พบเหตุการณ์ขบวนรถขนอาวุธของตำรวจกำลังถูกกลุ่มขุนโจรพายับดักซุ่มโจมตี ตำรวจเกือบทั้งหมดถูกยิงเสียชีวิต เหลือรอดเพียง "จ่าทวี" นายตำรวจคนเดียว โทนตัดสินใจเสี่ยงตายเข้าช่วยเหลือนำตัวจ่าทวีพร้อมยุทโธปกรณ์หลบหนีออกมาได้สำเร็จ หลังจากช่วยรักษาอาการบาดเจ็บของจ่าทวีแล้ว โทนจึงริเริ่มจัดตั้ง "โรงพักจำลอง" ขึ้นที่ทุ่งกระทิง โดยใช้ร้านค้าในหมู่บ้านเป็นสถานีตำรวจ พร้อมทั้งปลุกระดมชักชวนชาวบ้านและพ่อค้าที่เคยตกอยู่ใต้ความหวาดกลัวอิทธิพลเถื่อน ให้กล้าลุกขึ้นมาสมัครเป็นตำรวจบ้าน โดยมีจ่าทวีคอยฝึกฝนวิชาอาวุธและการยิงปืนให้แก่โทน เพื่อให้โทนนำไปถ่ายทอดต่อแก่ชาวบ้านอีกทอดหนึ่ง

อย่างไรก็ตาม การรวมตัวของชาวบ้านสร้างความไม่พอใจให้กับ "สัน" ชาวบ้านหนุ่มที่กำลังหลงรัก "เหลี่ยม" ลูกสาวตาขวัญ เพราะสันรู้ว่าขุนโจรพายับก็หมายปองเหลี่ยมอยู่เช่นกัน สันจึงแปรพักตร์ยอมทำตัวเป็นหนอนบ่อนไส้ คอยคาบข่าวความเคลื่อนไหวในหมู่บ้านไปรายงานให้ขุนโจรพายับทราบเพื่อหวังความดีความชอบให้พายับยอมยกเหลี่ยมให้แต่งงานกับตน แต่พายับเพียงแค่หลอกใช้สันเป็นเครื่องมือเท่านั้น ในที่สุดโทนก็จับพิรุธได้จนเกิดการต่อสู้และสยบสันลงได้ สันไม่ยอมปริปากรับสารภาพในคราแรก แต่เมื่อเหลี่ยมเข้ามาเกลี้ยกล่อมพร้อมยืนยันว่าเธอได้ยินกับหูตัวเองว่าพายับเพียงแค่หลอกใช้สันเพื่อยืมมือทำลายชาวบ้าน สันจึงได้สติและสำนึกผิด นำไปสู่การร่วมมือกันครั้งใหญ่ระหว่างโทน ตำรวจบ้าน จ่าทวี และกลุ่มของอดีตปลัดดำ เพื่อระเบิดศึกแตกหัก บดขยี้รังโจรของขุนโจรพายับ และทวงคืนความยุติธรรม ชำระแค้นให้แก่ครอบครัว ณ ทุ่งกระทิงในท้ายที่สุด