เรื่องย่อ  “แก้วหน้าม้า” (พ.ศ. 2522) ตำนานรักแท้พิสูจน์คุณค่าภายใน

หากเอ่ยถึงวรรณคดีและนิทานพื้นบ้านไทยยอดนิยมตลอดกาล หนึ่งในเรื่องที่ทุกคนจำได้ไม่ลืมคงหนีไม่พ้น แก้วหน้าม้า โดยเฉพาะฉบับละครจักรๆ วงศ์ๆ ทางโทรทัศน์ปี พ.ศ. 2522 ที่ถ่ายทอดเรื่องราวความรัก ความอดทน และการพิสูจน์คุณค่าของจิตใจเหนือรูปลักษณ์ภายนอกได้อย่างเข้มข้นและน่าประทับใจ

เรื่องราวเริ่มต้นขึ้น ณ เมืองมิถิลา ในเทศกาลเล่นว่าวประจำปี ว่าวคู่บารมีของ พระปิ่นทอง พระโอรสผู้สูงศักดิ์เกิดสายป่านขาดลอยหายไป และตกลงในหมู่บ้านชนบท โดยมี แก้วมณี หญิงสาวชาวบ้านที่มีใบหน้าอัปลักษณ์คล้ายม้าเป็นผู้เก็บได้ เมื่อพระปิ่นทองเสด็จมาตามหาว่าว แก้วมณีกลับยอมคืนให้โดยมีข้อแม้ว่าพระปิ่นทองต้องรับนางเป็นพระชายา แม้พระองค์จะทรงรังเกียจ แต่เพื่อชิงว่าวสุดที่รักกลับคืน จึงยอมให้คำมั่นสัญญาส่งเดชก่อนจะกลับวังหลวงไป

เมื่อแก้วมณีเดินทางมาทวงสัญญาถึงพระราชวัง พระปิ่นทองและเหล่าขุนนางต่างตกตะลึงและรังเกียจรูปร่างหน้าตา จึงวางอุบายกำจัดนางด้วยการตั้งภารกิจที่เป็นไปไม่ได้ คือสั่งให้นางไปอัญเชิญ เขาพระสุเมรุ มาไว้ที่เมืองมิถิลาภายใน 7 วัน หากทำไม่สำเร็จจะมีโทษถึงประหารชีวิต

แก้วมณีผู้มีความรักและภักดีต่อพระปิ่นทองยอมเสี่ยงชีวิตบุกป่าฝ่าดงจนสิ้นแรง ความจริงใจของนางทำให้พระฤาษีเวทนา จึงเข้ามาช่วยเหลือด้วยการถอดรูปหน้าม้าออก เผยร่างแท้จริงอันงดงามราวกับนางฟ้าในนาม มณีรัตนา พร้อมมอบเรือเหาะและอาวุธวิเศษให้ นางจึงสามารถนำเขาพระสุเมรุมาประดิษฐานกลางเมืองมิถิลาได้ทันกำหนดเวลา

ทว่าพระปิ่นทองยังคงหาทางบ่ายเบี่ยง พระองค์ทรงเสด็จทางเรือไปยังเมืองโรมวิถีเพื่ออภิเษกสมรสกับ พระธิดาทัศมาลี พร้อมทิ้งคำขาดขู่นางแก้วไว้ว่า หากตนเสด็จกลับมา นางแก้วจะต้องอุ้มลูกมารอรับ มิฉะนั้นจะถูกตัดหัว ระหว่างการเดินทางกลางทะเล สำเภาของพระปิ่นทองต้องพายุอับปางจนถูกจับขังไว้ แก้วมณีที่ถอดหัวม้าเป็นมณีรัตนาได้เหาะตามไปช่วยชีวิตพระสวามี ทั้งสองมีความสัมพันธ์ลึกซึ้งโดยที่พระปิ่นทองไม่เคยรู้เลยว่าหญิงงามที่ตนหลงรักแท้จริงคือนางแก้วหน้าม้า ก่อนจากกันพระปิ่นทองได้มอบแหวนหมั้นไว้เป็นอนุสรณ์ และต่อมาแก้วมณีก็ให้กำเนิดพระโอรสนามว่า ปิ่นแก้ว

ความวุ่นวายในวังหลวงปะทุขึ้นอีกครั้งเมื่อพระปิ่นทองเสด็จกลับเมืองพร้อมพระชายาทัศมาลี รวมถึงสองนางกำนัลคือ สร้อยสุวรรณ และ จันทร์สุดา พระชายาทัศมาลีคิดกำจัดชายาทุกคนและทำเสน่ห์ยาแฝดใส่พระปิ่นทอง แต่ท้ายที่สุดความชั่วร้ายก็ถูกเปิดโปงจนทัศมาลีถูกขับไล่ออกจากเมือง

เคราะห์ซ้ำกรรมซัด กองทัพยักษ์ยกพลบุกประชิดเมืองมิถิลาจนบ้านเมืองเข้าขั้นวิกฤต ในยามหน้าสิ่วหน้าขวาน พระปิ่นทองจำต้องบากหน้ามาอ้อนวอนให้นางแก้วหน้าม้าออกศึก นางแก้วไม่ถือโทษโกรธแค้น นำอาวุธวิเศษเหาะออกไปปราบพญายักษ์จนพ่ายแพ้ สยบภัยสงครามและกอบกู้แผ่นดินมิถิลาไว้ได้สำเร็จ

ชัยชนะและความเสียสละอันยิ่งใหญ่ทำให้พระปิ่นทองสำนึกผิด ทรงตระหนักว่าจิตใจที่ดีงามและความภักดีของแก้วมณีมีค่ายิ่งกว่าสิ่งใด พระองค์จึงเอ่ยปากขอขมาและสัญญาว่าจะรักและให้เกียรตินางจากใจจริงตลอดไป เมื่อเห็นถึงความจริงใจ แก้วมณีจึงยอมถอดหน้าม้า เผยรูปโฉมของนางมณีรัตนา หญิงคนรักที่พระปิ่นทองเฝ้าฝันถึง ทั้งสองจึงได้ครองรักกันอย่างมีความสุข ท่ามกลางความชื่นชมยินดีของชาวเมืองมิถิลาทั้งปวง